Digitale boeken op elk scherm, met het merk van de uitgever.

De psychiater

I — Hoe Itaguaí een gekkenhuis kreeg

De kronieken van het stadje Itaguaí vertellen dat daar in oude tijden een zekere arts woonde, dr. Simão Bacamarte, zoon van de plaatselijke adel en de grootste der artsen van Brazilië, Portugal en de Spanjes. Hij had in Coimbra en Padua gestudeerd. Op zijn vierendertigste keerde hij terug naar Brazilië, zonder dat de koning hem kon overhalen in Coimbra te blijven om de universiteit te besturen, of in Lissabon om de zaken van de monarchie af te handelen.

1

De psychiater

— De wetenschap, zei hij tegen Zijne Majesteit, is mijn enige bezigheid; Itaguaí is mijn universum.

Dit gezegd hebbende vestigde hij zich in Itaguaí en wijdde zich met hart en ziel aan de studie van de wetenschap, waarbij hij genezingen afwisselde met lectuur en stellingen bewees met kompressen. Op zijn veertigste trouwde hij met dona Evarista da Costa e Mascarenhas, een dame van vijfentwintig, weduwe van een rondreizend rechter, knap noch innemend. Een van zijn ooms, een pacajager voor de Heer en niet minder openhartig, verbaasde zich over die keuze en zei het hem.

Simão Bacamarte legde hem uit dat dona Evarista fysiologische en anatomische kwaliteiten van de eerste orde bezat: ze verteerde gemakkelijk, sliep regelmatig, had een goede pols en een uitstekend gezichtsvermogen; ze was dus geschikt om hem sterke, gezonde en intelligente kinderen te schenken.

2

De psychiater

Als dona Evarista, naast die gaven — de enige die de zorg van een geleerde waard zijn —, weinig fraaie gelaatstrekken had, betreurde hij dat allerminst, maar dankte hij God ervoor, want zo liep hij niet het gevaar de belangen van de wetenschap te verwaarlozen in de uitsluitende, kleinzielige en alledaagse beschouwing van zijn echtgenote.

Dona Evarista beschaamde de verwachtingen van dr. Bacamarte: ze schonk hem kinderen sterk noch zwak. De natuurlijke aard van de wetenschap is lankmoedigheid; onze arts wachtte drie jaar, toen vier, toen vijf. Na die tijd maakte hij een grondige studie van de kwestie, herlas alle Arabische en andere schrijvers die hij naar Itaguaí had meegebracht, zond vragen naar de Italiaanse en Duitse universiteiten en raadde zijn vrouw ten slotte een bijzonder dieet aan.

3

De psychiater

De doorluchtige dame, die zich uitsluitend voedde met het fijne varkensvlees van Itaguaí, sloeg geen acht op de vermaningen van haar echtgenoot; en aan haar verzet — verklaarbaar, maar onbeschrijflijk — danken wij het volledige uitsterven van de dynastie der Bacamartes.

Maar de wetenschap bezit de onuitsprekelijke gave alle verdriet te genezen; onze arts dook volledig in de studie en de praktijk van de geneeskunde. Toen trok een van haar hoeken in het bijzonder zijn aandacht — de psychische hoek, het onderzoek van de hersenpathologie. Er was in de kolonie, en zelfs in het koninkrijk, geen enkele autoriteit op dat weinig of bijna niet onderzochte gebied.

4

De psychiater

Simão Bacamarte begreep dat de Lusitaanse wetenschap, en in het bijzonder de Braziliaanse, zich kon bedekken met "onverwelkbare lauweren" — een uitdrukking die hij zelf gebruikte, maar in een opwelling van huiselijke vertrouwelijkheid; naar buiten was hij bescheiden, zoals geleerden betaamt.

— De gezondheid van de ziel, riep hij uit, is de waardigste bezigheid van de arts.

— Van de ware arts, verbeterde Crispim Soares, apotheker van het stadje en een van zijn vrienden en disgenoten.

Machado de Assis, De psychiater, hoofdstuk I (1882), publiek domein. Vertaling gemaakt met generatieve AI door Stream.Builders uit het Portugese origineel; suggesties zijn welkom.

5