Książki cyfrowe na każdym ekranie, pod marką tego, kto je wydaje.

Psychiatra

I — Jak Itaguaí dorobiło się domu wariatów

Kroniki miasteczka Itaguaí mówią, że w dawnych czasach mieszkał tam pewien lekarz, doktor Simão Bacamarte, syn miejscowej szlachty i największy z lekarzy Brazylii, Portugalii i Hiszpanii. Studiował w Coimbrze i w Padwie. W wieku trzydziestu czterech lat wrócił do Brazylii, a król nie zdołał go nakłonić, by został w Coimbrze, kierując uniwersytetem, ani w Lizbonie, załatwiając sprawy monarchii.

— Nauka, rzekł do Jego Królewskiej Mości, jest moim jedynym zajęciem; Itaguaí jest moim wszechświatem.

1

Psychiatra

Powiedziawszy to, osiadł w Itaguaí i oddał się duszą i ciałem studiowaniu nauki, przeplatając leczenie z lekturą i dowodząc twierdzeń okładami. W wieku czterdziestu lat poślubił donę Evaristę da Costa e Mascarenhas, damę dwudziestopięcioletnią, wdowę po sędzim objazdowym, ani ładną, ani sympatyczną. Jeden z jego wujów, myśliwy polujący na paki przed Panem i nie mniej szczery, zdziwił się takim wyborem i powiedział mu to.

Simão Bacamarte wyjaśnił mu, że dona Evarista łączy w sobie przymioty fizjologiczne i anatomiczne najwyższej próby: trawi z łatwością, sypia regularnie, ma dobry puls i doskonały wzrok; jest więc zdolna dać mu dzieci silne, zdrowe i inteligentne. Jeśli oprócz tych zalet — jedynych godnych troski uczonego — dona Evarista miała nieurodziwe rysy, to zamiast nad tym ubolewać, dziękował za to Bogu, nie groziło mu bowiem, że zaniedba sprawy nauki w wyłącznym, drobiazgowym i pospolitym kontemplowaniu małżonki.

2

Psychiatra

Dona Evarista zawiodła nadzieje doktora Bacamartego: nie dała mu dzieci ani silnych, ani wątłych. Naturą nauki jest cierpliwość; nasz lekarz czekał trzy lata, potem cztery, potem pięć. Po upływie tego czasu gruntownie zbadał sprawę, przeczytał ponownie wszystkich pisarzy arabskich i innych, których przywiózł do Itaguaí, rozesłał zapytania do uniwersytetów włoskich i niemieckich i w końcu zalecił żonie specjalną dietę. Szacowna dama, żywiąca się wyłącznie wyborną wieprzowiną z Itaguaí, nie posłuchała napomnień męża;

i jej oporowi — zrozumiałemu, lecz niewybaczalnemu — zawdzięczamy całkowite wygaśnięcie dynastii Bacamartów.

3

Psychiatra

Lecz nauka ma niewysłowiony dar leczenia wszelkich smutków; nasz lekarz pogrążył się całkowicie w studiowaniu i praktyce medycyny. Wtedy to jeden z jej zakątków szczególnie przykuł jego uwagę — zakątek psychiczny, badanie patologii mózgu. Nie było w kolonii, a nawet w królestwie, ani jednego autorytetu w tej dziedzinie, słabo zbadanej lub prawie niezbadanej. Simão Bacamarte zrozumiał, że nauka luzytańska, a zwłaszcza brazylijska, może okryć się „niewiędnącymi laurami” — wyrażenie, którego używał sam, lecz w przypływie domowej poufałości; na zewnątrz był skromny, jak przystoi uczonym.

— Zdrowie duszy, zawołał, jest najgodniejszym zajęciem lekarza.

— Prawdziwego lekarza, poprawił Crispim Soares, aptekarz miasteczka i jeden z jego przyjaciół i stołowników.

Machado de Assis, Alienista, rozdział I (1882), domena publiczna. Tłumaczenie wykonane z użyciem generatywnej SI przez Stream.Builders z portugalskiego oryginału; sugestie są mile widziane.

4